بازار؛ گروه کشاورزی: با تشدید درگیری های نظامی در خاورمیانه و اختلالات ایجاد شده در تنگه هرمز کارشناسان و تحلیلگران بسیاری در خصوص پیامدهای این اتفاق در بخش های مختلف هشدار داده اند. به نحوی که سازمان فائو در جدیدترین گزارش خود به تبعات بلند مدت این موضوع برای بخش کشاورزی جهان پرداخته است.
ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، هشدار داد که اختلال مداوم در کریدور تجاری تنگه هرمز، یکی از شدیدترین شوک ها را به جریان جهانی کالا در سال های اخیر وارد می کند و پیامدهای قابل توجهی برای «امنیت غذایی، تولید کشاورزی و بازارهای جهانی» خواهد داشت.
تولید جهانی کودهای فسفات تحت شعاع اختلال در کریدور تجاری تنگه هرمز
توررو در یک نشست خبری روزانه سازمان ملل متحد تأکید کرد که ترافیک نفتکش ها از طریق تنگه هرمز ظرف چند روز پس از تشدید تنش ها بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است. این در شرایطی است که این شریان حیاتی برای تجارت جهانی معمولاً روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت (تقریباً ۳۵ درصد از جریان نفت خام جهانی) را در کنار یک پنجم گاز طبیعی مایع (LNG) جهانی و تا ۳۰ درصد از کودهای شیمیایی تجارت شده بین المللی منتقل می کند.
این نماینده سازمان فائو گفت: «این فقط یک شوک انرژی نیست. این یک شوک سیستماتیک است که سیستم های غذایی را در سطح جهان تحت تأثیر قرار می دهد.» او تأکید کرد که منطقه خلیج فارس تقریباً نیمی از تجارت جهانی گوگرد را به خود اختصاص داده است، یک نهاده حیاتی که برای تولید اسید سولفوریک جهت فرآوری سنگ فسفات و تبدیل آن به کود استفاده می شود. بنابراین اختلال در عرضه گوگرد، تولید جهانی کودهای فسفات، از جمله در کشورهای تولیدکننده اصلی را با خطر شکست مواجه می کند.
همچنین محدودیت های کشتیرانی با افزایش هزینه های بیمه تشدید شده است. پس از گسترش مناطق پرخطر در اوایل ماه مارس، حق بیمه خطر جنگ از ۰.۲۵ درصد به ۱۰ درصد ارزش کشتی افزایش یافت و پوشش بیمه اکنون هر هفت روز یکبار تنظیم مجدد می شود. توررو هشدار داد که حتی در صورت کاهش تنش، بازگشت به شرایط عادی کشتیرانی ممکن است ماه ها طول بکشد.
افزایش هزینه های نهاده ها و خطرات برای تولید محصولات کشاورزی
این اقتصاددان ارشد سازمان فائو همچنین خاطرنشان کرد که این اختلالات در حال حاضر به هزینه های بالاتر برای کشاورزان در سراسر جهان منجر شده است. قیمت کود به شدت افزایش یافته است، به طوری که اوره گرانول خاورمیانه در هفته اول مارس ۱۹ درصد افزایش یافته است، در حالی که قیمت اوره مصر ۲۸ درصد افزایش یافته است.
با توجه به اینکه گاز طبیعی ماده اولیه کودهای نیتروژنی است، انتظار می رود افزایش قیمت انرژی فشار رو به رشد بر هزینه های کود را حفظ کند؛ پیشبینی های فائو نشان می دهد که در صورت ادامه بحران، قیمت جهانی کود می تواند در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد
با توجه به اینکه گاز طبیعی ماده اولیه کودهای نیتروژنی است، انتظار می رود افزایش قیمت انرژی فشار رو به رشد بر هزینه های کود را حفظ کند. پیشبینی های فائو نشان می دهد که در صورت ادامه بحران، قیمت جهانی کود می تواند در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد.
توررو گفت: «کشاورزان با شوک هزینه دوگانه ای روبرو هستند؛ به این معنا که آنها در کنار افزایش هزینه های سوخت، کودهای گران تری دارند که بر کل زنجیره ارزش کشاورزی، از جمله آبیاری و حمل و نقل، تأثیر می گذارد.» وی افزود، در پاسخ، بسیاری از تولیدکنندگان احتمالاً مصرف کود را کاهش می دهند یا به سمت محصولات با نهاده کمتر روی می آورند.
بنا بر این گزارش از آنجایی که مصرف کود از یک واکنش غیرخطی در عملکرد پیروی می کند، حتی کاهش اندک نیز می تواند منجر به کاهش نامتناسب و زیاد در عملکرد محصولات کشاورزی شود، به ویژه در مناطقی که میزان مصرف پایه در حال حاضر پایین است.
مدت زمان اختلال تعیین کننده خواهد بود
بنا بر این گزارش کارشناسان و تحلیلگران بر این باورند که مدت زمان اختلال در تنگه هرمز تعیین کننده خواهد بود؛ به عبارت دیگر مدت زمان بحران، میزان تأثیر جهانی آن را تعیین خواهد کرد. سازمان فائو معتقد است در صورت اختلال کوتاه مدت تا یک ماه، انتظار می رود تأثیرات مهار شوند. ذخایر جهانی غذا در حال حاضر کافی است و بازارها می توانند تقریباً ظرف سه ماه به ثبات برسند. در حال حاضر شاخص قیمت مواد غذایی فائو حدود ۲۱ درصد کمتر از اوج خود در مارس ۲۰۲۲ است.
با این وجود اگر این اختلال به مدت سه ماه یا بیشتر ادامه یابد، خطرات به طور قابل توجهی افزایش می یابد و بر تصمیمات جهانی کاشت برای سال ۲۰۲۶ و پس از آن تأثیر می گذارد. همچنین سازمان فائو در سناریوی اختلال میان مدت، کاهش بازده محصولات کشاورزی با نیاز شدید به کود مانند گندم، برنج و ذرت، جایگزینی محصولات با محصولات تثبیت کننده نیتروژن مانند سویا و افزایش رقابت از سوی تولید سوخت های زیستی را پیش بینی می کند، زیرا افزایش قیمت نفت تقاضا برای خوراک کشاورزی را افزایش می دهد.
کدام کشورها در برابر بحران تنگه هرمز آسیب پذیرتر هستند؟
توررو کارشناس ارشد سازمان فائو همچنین تأکید دارد که اثرات این بحران بسته به چرخه های کشت و وابستگی به واردات متفاوت خواهد بود. بنا بر این گزارش، کشورهایی که در حال حاضر آسیب پذیرترین کشورها هستند عبارتند از:
*سریلانکا، جایی که برداشت برنج ماها در حال انجام است.
*بنگلادش، در حال حاضر در فصل بحرانی برنج بورو قرار دارد.
*هند، با کاهش تولید کود داخلی مواجه است.
*مصر، به دلیل وابستگی شدید به واردات گندم، به شدت آسیب پذیر است.
*سودان، در حال حاضر با ناامنی غذایی حاد مواجه است.
همچنین در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک به دلیل وابستگی زیاد به واردات کود، به ویژه در معرض خطر هستند. از سوی دیگر صادرکنندگان عمده کشاورزی مانند برزیل نیز ممکن است با تأثیرات تولیدی مواجه شوند و این تأثیرات بالقوه به بازارهای جهانی سرایت خواهد کرد.
ریسک های ثانویه بسته ماندن تنگه هرمز
توررو همچنین به دو ریسک ثانویه حیاتی اشاره کرد؛ اول اینکه کاهش احتمالی جریان درآمد از اقتصادهای خلیج فارس می تواند میلیونها خانوار در کشورهای در حال توسعه را که به حواله های کارگران وابسته هستند، تحت تأثیر قرار دهد و از سوی دیگر محدودیت های صادراتی می تواند عرضه جهانی را بیش از پیش محدود کرده و نوسانات قیمت را تشدید کند.
توصیه های سازمان فائو برای تاب آوری در برابر بحران تنگه هرمز
سازمان فائو در حالی خواستار اقدام فوری و هماهنگ بین المللی برای بحران پیش آمده شده که پیشنهاد می دهد: در کوتاه مدت، ایجاد کریدورهای تجاری جایگزین، ارائه حمایت مالی اضطراری به کشورهای وابسته به واردات و اطمینان از دسترسی کشاورزان به اعتبار بسیار مهم است.
در میان مدت، کشورها باید منابع واردات کود را متنوع کنند، ذخایر منطقه ای را تقویت کنند و از محدودیت های صادراتی اجتناب کنند. از سوی دیگر در درازمدت، فائو سرمایه گذاری در کشاورزی پایدار و کارآمد از نظر نهاده ها، گسترش فناوری های جایگزین کود مانند آمونیاک سبز و در نظر گرفتن سیستم های غذایی به عنوان زیرساخت های استراتژیک را توصیه می کند.
نظرات کاربران