ساختمان و املاک

در حالی که دولت آمریکا در سال‌های اخیر کاهش نرخ وام مسکن را یکی از راه‌های افزایش قدرت خرید خانوارها معرفی کرده است، مجموعه‌ای از مطالعات و تحلیل‌های اقتصادی نشان می‌دهد مشکل اصلی بازار مسکن این کشور نه کمبود اعتبار، بلکه کمبود عرضه در مناطقی است که مردم خواهان زندگی در آنها هستند. پژوهشگران معتقدند وقتی تعداد خانه‌ها محدود باشد، ارزان‌تر شدن وام به جای کاهش قیمت مسکن، تقاضا را افزایش داده و در نهایت باعث رشد بیشتر قیمت خانه و زمین می‌شود.

برآوردهای اکوایران نشان می‌دهد تبدیل یک اتاق معمولی به فضای مقاوم، می‌تواند هزینه ساخت را به شکل محسوسی افزایش دهد؛ حتی پیش از آنکه هزینه تجهیزات و تقویت سایر اجزای ساختمان محاسبه شود.

سال‌ها یک جمله در بازار مهاجرت تکرار می‌شد: «خانه بخر و اقامت اروپا بگیر». اما در سال ۲۰۲۶ این مسیر دیگر شبیه گذشته نیست.کشورهای اروپایی در سال‌های اخیر سیاست‌های خود را درباره برنامه‌های موسوم به «گلدن ویزا» تغییر داده‌اند. اسپانیا مسیر اقامت از طریق خرید ملک را متوقف کرده، پرتغال خرید مستقیم خانه را از برنامه سرمایه‌گذاری خود حذف کرده و ایتالیا نیز اساساً خرید ملک را به‌عنوان مسیر دریافت اقامت سرمایه‌گذاری به رسمیت نمی‌شناسد.

بررسی فایل‌های فروش آپارتمان‌های حدود ۱۰ سال ساخت در محدوده طرح ترافیک تهران نشان می‌دهد قیمت این واحدها در مرکز پایتخت بسته به محله، متراژ، کیفیت ساختمان و موقعیت ملک، قیمت هر مترمربع از محدوده ۱۰۰ میلیون تومان تا بیش از ۳۰۰ میلیون تومان متغیر است.میانگین قیمت پیشنهادی هر مترمربع برای واحدهای حدود ۱۰ سال ساخت در این محدوده حدود ۱۸۳ میلیون تومان است.

طرح شورای شهر تهران برای الزام ساختمان‌های مشمول به پیش‌بینی «فضای امن» هنوز در مرحله تدوین دستورالعمل اجرایی قرار دارد و مشخص نیست کدام‌یک از الزامات مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان برای واحدهای مسکونی الزامی خواهد شد. با این حال، اکوایران برای نخستین‌بار تلاش کرده است با استفاده از فهرست‌بهای رسمی سازمان برنامه و بودجه و یک نمونه فرضی از اتاق امن دوکاربره، هزینه تبدیل دیوارهای یک اتاق معمولی به دیوار بتن‌آرمه مقاوم در برابر انفجار را برآورد کند. نتیجه این بررسی نشان می‌دهد تنها اجرای دیوارهای مقاوم، بدون احتساب سقف، در ویژه، تهویه، برق اضطراری و سایر تجهیزات، می‌تواند بیش از ۶۰ میلیون تومان به هزینه ساخت اضافه کند.

تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران از صدور پروانه‌های ساختمانی، از کاهش قابل توجه فعالیت‌های ساخت‌وساز در زمستان ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ روندی که می‌تواند بر عرضه مسکن در سال‌های آینده اثرگذار باشد. بر اساس این گزارش، تعداد پروانه‌های احداث بنا در کشور نسبت به زمستان سال قبل ۳۷.۴ درصد کاهش یافته و از بیش از ۴۰ هزار فقره به حدود ۲۵ هزار فقره رسیده است.

در سال‌هایی که خرید خانه برای بسیاری از خانوارها به رؤیایی دور از دسترس تبدیل شده، صندوق‌های املاک و مستغلات با یک وعده مهم معرفی شدند؛ اینکه بدون نیاز به خرید مستقیم ملک، بتوان از رشد قیمت مسکن بهره‌مند شد. اما آیا این ابزارها توانسته‌اند به این وعده عمل کنند؟

در شرایطی که فاصله میان درآمد خانوارها و هزینه خرید خانه هر روز بیشتر می‌شود، بازار ملک همچنان یکی از جذاب‌ترین گزینه‌های سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. همین موضوع باعث شده صندوق‌های املاک و مستغلات به‌عنوان مسیری برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم یا همان سرمایه‌گذاری متری بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند. اما آیا این صندوق‌ها واقعا توانسته‌اند سرمایه‌گذاران را همپای رشد بازار مسکن پیش ببرند؟ اکوایران برای بررسی عوامل این عقب‌ماندگی و راهکارهای نزدیک‌تر شدن عملکرد صندوق‌ها به تحولات بازار مسکن، با هاشم آردم، فعال و کارشناس بازار سرمایه، گفت‌وگو کرده است.

در سالهای نه چندان دور یکی از جذاب‌ترین راه های مهاجرت به یک کشور اروپایی خرید خانه و در کنار سند ملک، دریافت کارت اقامت خود و خانواده‌ بود. این تصویر چنان فراگیر شد که عبارت‌هایی مانند «خرید اقامت اروپا»، «اقامت تضمینی با خرید ملک» و حتی «دریافت پاسپورت با خرید خانه» به بخش ثابتی از تبلیغات شرکت‌های مهاجرتی تبدیل شدند.

اما آیا این نسخه هنوز هم کار می‌کند؟ آیا امروز می‌توان چندصد هزار یورو برای خرید یک آپارتمان کنار گذاشت و در مقابل، اقامت یک کشور اروپایی را گرفت؟ در این گزارش تفاوت خرید ملک با خرید اقامت، وضعیت برنامه‌های فعال، حداقل سرمایه موردنیاز، اجازه کار، شرط حضور، نحوه تمدید و مسیر رسیدن به اقامت دائم یا تابعیت را بررسی میشود.

رئیس هیئت عامل صندوق ملی مسکن گفت: در مجموع با مشارکت ۵۰ درصدی بانک مسکن، ۲۰ هزار میلیارد ریال به‌عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ودیعه مسکن موقت به متقاضیان شناسایی و معرفی شده، پرداخت می‌شود.

رئیس هیئت عامل صندوق ملی مسکن گفت: در مجموع با مشارکت ۵۰ درصدی بانک مسکن، ۲۰ هزار میلیارد ریال به‌عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ودیعه مسکن موقت به متقاضیان شناسایی و معرفی شده، پرداخت می‌شود.

گزارش تازه (UN-Habitat) تصویری قابل‌تأمل از وضعیت مسکن ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه می‌دهد. داده‌های این گزارش نشان می‌دهد اگرچه موجودی مسکن کشور در سال‌های اخیر افزایش یافته، اما سرعت رشد کمبود مسکن به‌مراتب بیشتر بوده است؛ موضوعی که از عمیق‌تر شدن شکاف میان عرضه و تقاضای واقعی حکایت دارد.