ساختمان و املاک

با شروع مهرماه و از سرگیری کلاس‌های حضوری دانشگاه‌ها، بازار اجاره پانسیون‌ها و اقامتگاه‌های دانشجویی هم دوباره داغ شده است به‌ویژه در تهران که بخش قابل‌توجهی از دانشجویان غیربومی برای ادامه تحصیل به این شهر می‌آیند و همه آن‌ها امکان استفاده از خوابگاه‌های دانشگاهی را ندارند. در این گزارش، با بررسی آگهی‌های منتشرشده در پلتفرم‌های آنلاین، نگاهی به قیمت اجاره پانسیون‌ها و اقامتگاه‌های دانشجویی در تهران انداخته‌ایم.

آخرین آمار رسمی در ایران می‌گوید حدود ۷ میلیون نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند. در طرف دیگر ، براساس آمارهای برنامه اسکان بشر سازمان ملل یا همان هابیتات، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹.۸ میلیون نفر، معادل ۴۲.۳ درصد جمعیت شهری ایران، در شاخص مربوط به زاغه‌ها و سکونتگاه‌های غیررسمی قرار گرفته‌اند.
این تفاوت عجیب در آمار اعلامی ریشه در تعریف ها دارد. زاغه، سکونتگاه غیررسمی و مسکن نامناسب اصطلاحاتی نزدیک به هم‌اند، و معیار های متفاوتی برای سنجش آنها در آمارهای داخلی و بین‌المللی وجوددارد. بنابراین باید مشخص کنیم هر کدام از این آمارها چه کسانی را می‌شمارند و با چه معیارهایی به دست آمده‌اند.

تقریباً یک قرن است که رابطه دولت و بازار اجاره در ایران بین دو نقطه در نوسان است: آزادی قرارداد و مداخله مستقیم دولت.

یک سال قبل، در همین روزها، عبارتی پرتکرار در خبرهای سیاسی و اقتصادی ایران تکرار می‌شد: مکانیسم ماشه. هرچه به پایان مهلت تعیین‌شده نزدیک‌تر می‌شدیم، نگرانی‌ها درباره بازگشت تحریم‌ها و تأثیر آن بر اقتصاد ایران بیشتر می‌شد بازار مسکن تهران یکی از بازارهایی است که طبیعتا از تحولات کلان اقتصادی این دوره جدا نبوده است. قیمت مسکن همواره تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، از تورم و نرخ ارز گرفته تا هزینه ساخت، انتظارات اقتصادی و شرایط عرضه و تقاضا قرار دارد. از همین رو، بررسی کردیم که بازار مسکن در فاصله یک‌ساله پس از فعال‌شدن مکانیسم ماشه چه مسیری را طی کرده و قیمت‌ها در مناطق مختلف تهران چه تغییراتی داشته‌اند. بررسی‌های ما نشان می‌دهد میانگین قیمت مسکن پیشنهادی فروشندگان در این بازه تنها طی یک سال نزدیک به ۱۳۰ درصد افزایش یافته است.

یکی از خبرهای مهم حوزه شهری و مسکن در روزهای اخیر، آغاز فرآیند ادغام شرکت بازآفرینی شهری ایران در سازمان ملی زمین و مسکن است؛ این خبر با واکنش‌های متفاوتی از سوی کارشناسان شهرسازی، فعالان حوزه مسکن و حتی مدیران سابق همراه شده است.
وزارت راه و شهرسازی، چابک‌سازی، کاهش تشکیلات و موازی‌کاری و افزایش هماهنگی را از اهداف این تغییر اعلام کرده و تأکید دارد که قرار نیست مأموریت بازآفرینی شهری متوقف شود.
تفاوت بنیادی در مأموریت‌های این دو مجموعه، دو نگاه متفاوت نسبت به این ادغام ایجاد کرده است.
در این گزارش سراغ دو نگاه متفاوت به این تصمیم رفتیم.

بازار مسکن تهران پس از یک دوره ثبات نسبی در تابستان، در هفته‌های پایانی شهریور و آغاز پاییز وارد فاز افزایشی شده است. میانگین قیمت هر مترمربع مسکن که در تیرماه حدود ۲۰۷ میلیون تومان بود، در مرداد تقریباً ثابت ماند و در شهریور به حدود ۲۱۵ میلیون تومان رسید؛ اما در روزهای ابتدایی پاییز، قیمت‌های پیشنهادی از مرز ۲۳۰ میلیون تومان عبور کرده‌اند.

بازار خرید مسکن ایرانی‌ها در ترکیه، پس از چند سال افت شدید، دوباره نشانه‌هایی از تحرک نشان می‌دهد. آمار مرکز آمار ترکیه نشان می‌دهد ایرانی‌ها در هشت ماه نخست ۲۰۲۶، مجموعاً ۱۱۰۳ واحد مسکونی در این کشور خریداری کرده‌اند؛ رقمی که حدود ۸.۴ درصد از کل خرید مسکن اتباع خارجی در این دوره را تشکیل می‌دهد.

بازار مسکن تهران پس از یک دوره ثبات نسبی در ماه‌های ابتدایی تابستان، از نیمه دوم شهریور وارد فاز افزایشی شده است.بررسی فایل‌های ملکی روز اول پاییز نشان می‌دهد این روند صعودی شدت گرفته و میانگین قیمت‌های پیشنهادی در ابتدای مهرماه از مرز ۲۳۰ میلیون تومان به ازای هر مترمربع عبور کرده است.

ارقام منتشر شده در گزارش تازه مرکز آمار ایران از حساب‌های ملی فصلی می تواند نمای کلی از آنچه بر رشته فعالیت های اصلی اقتصاد در یک دوره 90 ورزه گذشته را ارائه کند؛ اما این نما بسیار کلی و مختصر است. برای تحلیل بازار مسکن اعداد رشد اقتصادی می‌گویند حجم فعالیت تولیدی ساختمان چگونه تغییر کرده، اما درباره همه تحولات بازار مسکن، از اجاره و قیمت‌ها تا رفتار سرمایه‌گذاران، پاسخ کامل نمی‌دهند. در این گزارش فصلی ارزش افزوده بخش ساختمان در بهار ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال قبل ۶.۴ درصد کاهش یافته است. در این اعداد گزارش شده مواردی بیان شده و مواردی پنهان مانده که در این گزارش مختصرا به آن می پردازیم.

آمار منتشر شده از مرکز آمار ترکیه (TÜİK) درباره فروش مسکن به اتباع خارجی نشان می‌دهد بازار خرید ملک توسط اتباع خارجی در ترکیه نسبت به سال‌های اوج خود بسیار کوچک‌تر شده، اما ترکیب خریداران تغییر چندانی نکرده است. ایرانی‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین گروه‌های خریدار باقی مانده‌اند. خرید مسکن توسط ایرانی‌ها در این دوره روندی نوسانی داشته، اما از ابتدای تابستان شتاب بیشتری گرفته است. مجموع خرید ایرانی‌ها از ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ به ۱۱۰۳ واحد مسکونی رسیده است. تنها در سه ماه تابستان، ایرانی‌ها ۴۹۹ واحد مسکونی در ترکیه خریداری کرده‌اند.

رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران با اشاره به تداوم رکود در بازار مسکن گفت: گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد سطح قراردادهای خرید و فروش همچنان پایین است و در نیمه دوم سال نیز، در صورت نبود اتفاق خاص، انتظار تغییر محسوسی در بازار نداریم.

عباس آخوندی، وزیر اسبق راه و شهرسازی در نشستی با موضوع حکمروایی شهری گفت: اینکه در یک شهر، منطقه‌ای مانند منطقه یک و در سوی دیگر منطقه‌ای مانند منطقه ۱۸ وجود داشته باشد، وحشتناک است. این میزان از قطبی‌شدن کم‌نظیر است. این قطبی‌شدن ناشی از فروختن شهر است.