بازار؛ گروه کشاورزی: زیتون جزو محصولاتی است که عمدتا به صورت تازه خوری، کنسرو و همچنین در قالب روغن زیتون در بازارهای جهانی عرضه می شود. این در حالی است که بازاری پویا دارد و داده های جهانی نشان می دهد: در سال ۲۰۲۵، ارزش بازار زیتون ۱۷.۳ میلیارد دلار بود. همچنین بر اساس تحلیل سایت تحقیقی Future Market Insights، تخمین زده می شود که تقاضا برای زیتون در سال ۲۰۲۶ به ۱۸.۱ میلیارد دلار و تا سال ۲۰۳۶ به ۲۸.۷ میلیارد دلار افزایش یابد. به این ترتیب پیش بینی می شود تقاضا برای زیتون تا سال ۲۰۳۶ نرخ رشد مرکب سالانه ۴.۷ رصد را به ثبت برساند.
تولید ۸۵ تا ۹۰ هزار تن زیتون در سالی که گذشت
ایران نیز جزو کشورهای تولید کننده زیتون است که بخش قابل توجهی از تولیدات این بخش مصرف داخلی دارد و بخشی از آن نیز به صورت کنسرو راهی بازارهای صادراتی می شود. این در حالی است که باغداران این حوزه نیز همواره با مسائل و چالش هایی مواجه هستند که تولید آنها تحت تاثیر قرار می گیرد.
مهدی عباسی، رئیس شورای ملی زیتون ایران در گفت گو با بازار در خصوص وضعیت تولید کشور در سال گذشته گفت: کل تولید در سال ۱۴۰۴ حدود ۸۵ الی ۹۰ هزار تن زیتون بوده است که از این مقدار ۳۰تا ۳۵ درصد برای برداشت روغنی شد و مابقی برای کنسرو و تازه خوری استفاده شد. در واقع سال ۱۴۰۴ به اصطلاح سال OFF بود به همین دلیل نسبت به سال ۱۴۰۳ تقریبا ۵۰ درصد کاهش تولید داشتیم.
چالش های زیتون کاران در سال ۱۴۰۴
وی افزود: زیتون کاران کشور در سالی که گذشت با چالش های بسیار مواجه بودند که از اصلی ترین آنها می توان به عدم سیاست گذاری مناسب از سمت دستگاه های دولتی و عدم تسهیلگری اشاره کرد. چالش بعدی بحث پساب بود که شرکت شهرک های صنعتی در استانها باید نسبت به این موضوع اقدام می کردند اما اقدام نکردند و با مشکلات زیست محیطی مواجه شدیم.
عباسی ادامه داد: موضوع سوم بحث آب است وقتی در استانهای زیتون خیز که یک هفتم برنج آب مصرف می کند و دو و نیم برابر برنج توجیه اقتصادی دارد ما شاهد هستیم هنوز به سمت و سوی برنج می رویم و این در چالش کمبود آب، تولید کنندگان ما را با مشکل مواجه می کند.
وی با اشاره به بارش های ماه های اخیر گفت: هر زمانی که بحث نزولات آسمانی مساعد باشد و خوب باشد نباید سالهای گذشته را فراموش کنیم چون ممکن است دوباره تکرار شود لذا ما یک برنامه ریزی پایدار باید برای این حوزه در نظر بگیریم آن هم بحث تامین آب پایدار برای ۳ استان همجوار گیلان زنجان و قزوین با باید در نظر بگیریم. البته در برخی استانها مثل سمنان و فارس با حذف و جایگزینی برخی محصولات پرآب می توان این مشکلات را برطرف کرد.
در بخش زیتون برای کشورهای دیگر ارزش افزوده ایجاد کرده ایم
رئیس شورای ملی زیتون ایران در پاسخ به این پرسش که الان در صنایع پایین دستی و تبدیلی وضعیت چگونه است، نیز گفت: به نظر بنده در بحث صنایع تبدیلی و برندینگ نمره قابل قبولی نداریم. در واقع ارزش افزوده را برای کشورهای دیگر ایجاد می کنیم فارغ از اینکه هزینه و بخش عمده کار را ایران انجام می دهد اما ارزش افزوده را سایر کشورهای می برند به طوری که تقریبا حدود ۶همت ۱۰درصد ارزش افزوده سهم دولت را در زیتون سالیانه از دست می دهیم و سهم بخش خصوصی هم ۱۸ همت است. البته این اعداد متغیر است و گاهی دوبرابر می شود و گاهی کمتر می شود بنابراین در بحث برندینگ خوب عمل نکرده ایم و محصولات معمولا فله ای صادر می شود چون ما زیرساختهای لازم را برای فعالین ایجاد نکرده ایم.
وی در خصوص مقاصد صادراتی نیز گفت: صادرات ما غالبا به کشورهایی همچون عراق، ارمنستان و بخشی از کشورهای امریکایی و همچنین برخی کشورهای اروپایی انجام می شود و در این بازارها زیتون ایران به نام زیتون خوش طعم ایرانی شناخته می شود.
سهم ۵۹ درصدی روغن زیتون از بازار جهانی زیتون
نکته قابل تامل در خصوص محصول زیتون اینکه در مقیاس جهانی تولید روغن زیتون سهمی حدود ۵۹ درصدی دارد و به نوعی پیشتاز است. از آن طرف زیتون سبز ۵۱.۷ درصد سهم را در اختیار دارد که نشان دهنده تسلط این محصول در خدمات غذایی و قالب های زیتون رومیزی خرده فروشی در بازارهای اروپا و آمریکای شمالی است. همچنین از نظر کاربرد نهایی، صنایع غذایی ۳۲.۴ درصد از تقاضا را به خود اختصاص داده است.
سال گذشته ۵-۶ هزار تن روغن زیتون در کشور تولید شد
به این ترتیب است که می توان گفت: یکی از مهمترین تولیدات این حوزه روغن زیتون است که تولیدات ایران اگرچه در بخش روغن زیتون چندان زیاد نیست اما بخشی از نیاز بازار را تامین می کند. رئیس شورای ملی زیتون ایران در خصوص آمار تولیدی روغن زیتون در سال ۱۴۰۴ نیز گفت: سال گذشته وضعیت چندان مناسب نبود چون سال آف بود و تقریبا حدود ۵ تا ۶ هزار تن تولید روغن داشتیم با این وجود بیشترین رکود ما حدود ۱۸ هزار تن بوده که در سال ۱۴۰۱ رقم خورد. امسال هم چون به اصطلاح سال ON و یا سالِ آور است پیش بینی می شود وضعیت خوبی در تولید روغن زیتون داشته باشیم.
وی ادامه داد: ضمن اینکه باغداران و وزارت جهاد کشاورزی در بحث توسعه مسیر خوبی را طی می کند و به سمت تولید روغنی در حرکت هستند و یک سیاست گذاری که تقریبا در دهه اخیر رخ داده حمایت از تولید روغن بوده که خوب جواب داده و اکثر توسعه ما بر مبنای کشت متراکم زیتون برای روغن بوده است.
سراسیمگی ها در تصمیم گیری از جمله چالش هایی است که در شرایط بحرانی برای ما ایجاد می شود به طوری که در شرایط جنگی صادرات کنسرو زیتون ممنوع اعلام شد در حالی که مازاد تولید داریم
رئیس شورای ملی زیتون ایران همچنین در خصوص اینکه اتفاقات اخیر (جنگ) چه مشکلات و چالش هایی برای زیتون کاران کشور ایجاد می کند گفت: اولین چالش در بحث تامین مواد اولیه است که باغداران در بحث کود و سم با مشکل مواجه هستند. موضوع دوم سراسیمگی در تصمیم گیری ها است به عنوان مثال در شرایط جنگی برای محصولاتی که مازاد داریم ممنوعیت صادرات نباید اعمال شود بلکه باید از قبل پیش بینی شود بر فرض در چنین شرایطی صادرات روغن زیتون می تواند ممنوع شود اما صادرات کنسرو زیتون که مازاد داریم نباید ممنوع شود.
وی افزود: به عبارت دیگر دولت باید در شرایط بحرانی دسته بندی کند و لیست اقلام ممنوع را اعلام کند نه اینکه همه محصولات ممنوع شود به طوری که الان صادرات کنسرو زیتون ممنوع شده و یک ماه است در حال پیگیری هستیم که آزاد شود. به عبارت دیگر این دسته بندی را برای روزهای مبادا بخش بازارگانی وزارت جهاد باید از قبل انجام دهد تا اینگونه به مشکل نخوریم.
نظرات کاربران