آیا واقعاً یک شهر مخفی زیر اهرام مصر وجود دارد؟ بررسی حقیقت پشت پرده ادعاهای جنجالی

اخیراً فضای مجازی، تیک‌تاک و محافل غیررسمی باستان‌شناسی پر شده است از اخبار جنجالی مبنی بر اینکه دانشمندان با استفاده از فناوری‌های پیشرفته توانسته‌اند یک «شهر گمشده و مخفی» یا سازه‌های غول‌آسای باستانی را در عمق چندصد متری تا دو کیلومتری زیر فلات جیزه و اهرام مصر کشف کنند. اما حقیقت چیست؟ آیا ما در آستانه بازنویسی تاریخ باستان هستیم یا بار دیگر با یک موج «شبه‌باستان‌شناسی» و هیجان کاذب رسانه‌ای روبرو شده‌ایم؟

ریشه شایعات؛ از هرودوت تا مدیوم‌های آمریکایی

ایده وجود سازه‌ها، تالارها یا شهرهای پنهان در زیر اهرام مصر اصلاً موضوع جدیدی نیست. ریشه این تصورات به دوران باستان و نوشته‌های هرودوت، مورخ مشهور یونانی بازمی‌گردد. این ایده در طول قرون وسطی و رنسانس نیز بارها در آگاهی جمعی مردم حباب ایجاد کرد و به ویژه در قرن نوزدهم میان محققان فرانسوی محبوبیت زیادی یافت.

در قرن بیستم، این شایعه توسط یک پیشگو و مدیوم مشهور آمریکایی به نام ادگار کیسی (Edgar Cayce) دوباره بر سر زبان‌ها افتاد. او مدعی شده بود که یک «تالار اسرارآمیز از سوابق و تاریخ بشریت» (Hall of Records) توسط بازماندگان تمدن افسانه‌ای آتلانتیس در زیر پنجه سمت راست مجسمه ابوالهول دفن شده است. با اینکه از آن زمان تاکنون هیچ مدرک علمی برای این ادعا پیدا نشده، این داستان‌ها همواره برای عموم مردم جذاب بوده‌اند.

ادعای جدید چیست و چرا جنجالی شد؟

موج جدید شایعات پس از آن آغاز شد که گروهی از پژوهشگران مدعی شدند با ترکیب فناوری رادار دهانه ترکیبی ماهواره‌ای (SAR) و اسکن‌های داپلر تکنیک جدیدی به نام «توموگرافی داپلر رادار دهانه ترکیبی» ایجاد کرده‌اند. آن‌ها با تکیه بر بازسازی‌های تصویری (که به نظر می‌رسد بخش زیادی از آن‌ها توسط هوش مصنوعی تولید شده‌اند) ادعا کردند سازه‌های عظیمی شامل ستون‌های مارپیچ هشت‌گانه در عمق ۶۰۰ تا ۲۰۰۰ متری زیر زمین و متصل به اهرام وجود دارد. آن‌ها مدعی شدند اهرام جیزه تنها «نوک کوه یخ» از یک مجتمع زیرساختی غول‌پیکر زیرزمینی هستند.

این خبر به سرعت توسط پادکست‌های پرمخاطب، برنامه‌های یوتیوب و چهره‌های منتقد باستان‌شناسی رسمی (مانند جو روگان و پیرس مورگان) بازنشر شد. مردمی که از سال‌ها قبل با داستان‌های اتاقک‌های مخفی زیر اهرام ذهنشان آماده شده بود، به شدت از این خبر استقبال کردند.

پاسخ قاطع جامعه علمی و مقامات مصر

باستان‌شناسان برجسته و زمین‌شناسان به سرعت به این ادعاها واکنش نشان داده و آن‌ها را به طور کامل رد کردند. دلایل اصلی مخالفت کارشناسان با این فرضیه به شرح زیر است:

1. عدم کارایی فناوری ادعا شده در این عمق: کارشناسان رادار زمین‌نفوذ (GPR) و فناوری‌های ماهواره‌ای تاکید دارند که اگرچه رادارهای SAR می‌توانند عوارض سطحی یا نزدیک به سطح را در شرایط ایده‌آل شناسایی کنند، اما تصویربرداری از جزئیات سازه‌ها در عمق دو کیلومتری زیر زمین از طریق فضا، کاملاً فراتر از توانایی‌های تکنولوژیکی فعلی بشر است.
2. پدیده آب‌های زیرزمینی: دانشمندان خاطرنشان می‌کنند که سطح آب‌های زیرزمینی در فلات جیزه به گونه‌ای است که اگر ساختار یا فضایی در عمق ۲۰۰۰ متری وجود داشته باشد، به طور کامل زیر آب غرق شده است؛ بنابراین فرضیه وجود یک «شهر زنده و کاربردی باستانی» در آن عمق عملاً از نظر زمین‌شناختی غیرممکن است.
3. مخالفت شدید مقامات رسمی مصر: دکتر زاهی حواس (Zahi Hawass)، باستان‌شناس نامدار مصری و وزیر سابق آثار باستانی این کشور، این ادعاها را «کاملاً بی‌اساس و ساختگی» خواند. او اعلام کرد که شورای عالی آثار باستانی مصر هیچ‌گونه مجوزی برای چنین مطالعاتی صادر نکرده است و این شایعات را متعلق به «سطل زباله تاریخ» دانست. او اشاره کرد افرادی که هیچ تخصصی در مصرشناسی ندارند، برای جلب توجه دست به این فضاسازی‌ها می‌زنند.

تفاوت کشفیات واقعی علمی با شبه‌باستان‌شناسی

جامعه علمی تأکید می‌کند که کشف فضاهای خالی واقعی در اهرام (مانند فضای خالی بزرگی که در سال ۲۰۱۷ در داخل هرم خوفو با استفاده از فناوری پرتوهای موئونی/Muon Scans کشف و رسماً تایید شد) مسیرهای قانونی، آزمایش‌شده و کاملاً علمی را طی می‌کنند. اما ادعای اخیر درباره شهر زیرزمینی بدون هیچ‌گونه داوری همتا (Peer-review) در مجلات معتبر علمی و مستقیماً در فضای مجازی پخش شده است که این خود بزرگترین نشانه برای «شبه‌باستان‌شناسی» بودن یک ادعاست.

نتیجه‌گیری

فلات جیزه و اهرام سه گانه به دلیل عظمت و قدمت خود همیشه بستری مناسب برای تئوری‌های توطئه و داستان‌های تخیلی بوده‌اند. اگرچه اهرام مصر هنوز هم رازهای کشف‌نشده بسیاری در دل خود دارند، اما ادعای وجود یک شهر زیرزمینی غول‌آسا در عمق فلات جیزه، چیزی جز یک بزرگ‌نمایی رسانه‌ای، تفسیرهای نادرست از داده‌های راداری و تخیلات ناشی از هوش مصنوعی نیست و از نظر علم باستان‌شناسی مدرن رد شده است.

منبع: نشنال جئوگرافیک ترجمه و تنظیم برای مجله اینترنتی باستان‌شناس