کشف یک گنجینه استثنایی شامل ۱۴۱ سکه طلای رومی در مناطق شمالی لوکزامبورگ، پرده از ارتباطی غیرمنتظره و کهن با آناتولی باستان برداشته است. این یافته شگفتانگیز، سرنخهای دستاولی از سازوکار گردش پول و شریانهای مالی امپراتوری روم در بیش از ۱۶۰۰ سال پیش به دست باستانشناسان میدهد؛ مسیری چند هزار کیلومتری که نشان میدهد طلاهای امپراتوری چگونه دوشادوش لژیونهای نظامی از قلب خاورمیانه تا غربیترین مرزهای اروپا سفر میکردند.
ردپای شگفتانگیز ضرابخانه نیکومدیا در شمال غربی اروپا
بررسیها و آنالیزهای دقیق آزمایشگاهی نشان داده است که ۱۷ سکه از این مجموعه در «نیکومدیا» (Nicomedia) ضرب شدهاند؛ شهری استراتژیک در شمال غربی ترکیه امروزی که یکی از مهمترین ضرابخانههای شاهنشاهی روم در آن قرار داشت. این سکهها همگی در بازه زمانی سالهای ۳۶۴ تا ۳۶۷ میلادی ضرب شدهاند و ۱۲.۲ درصد از ۱۳۹ سکه استانداردی را تشکیل میدهند که در دور تازه پژوهشها مورد واکاوی قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارش رسمی پژوهشگران این پروژه، دیوید ویگ-ولف (David Wigg-Wolf)، دیوید وایس (David Weis) و لین اشتوفل (Lynn Stoffel)، تا پیش از این در هیچیک از گنجینههای منطقهای ثبتشده در پایگاه داده جامع «گنجینههای سکه امپراتوری روم» (Coin Hoards of the Roman Empire)، چنین غلظت و تمرکز بالایی از سکههای ضرب نیکومدیا مشاهده نشده است. این پدیده، گنجینه لوکزامبورگ را به نمونهای کمنظیر در باستانشناسی اروپا تبدیل میکند.
از هوش مصنوعی باستانیار بپرسید
ابزارهای تخصصی هوش مصنوعی باستانشناسی؛ تحلیل تصویر، آثار و اصالتسنجی اشیا
شروع گفتگو
مسابقه فصل حکم باستان
بازی کن، جایزه ببر
رقابت کن، XP بگیر و برای جوایز متنوع فصل بجنگ.
ورود به بازی
آغاز ماجرا؛ فلزیابی آماتور و آغاز کاوشی چندساله
داستان این کشف هیجانانگیز به سپتامبر سال ۲۰۱۹ در منطقه «اوم رانک» (Um Rank) واقع در نزدیکی هولتستوم (Holzthum)، در حوزه شهری پارک هوزینگن (Parc Hosingen) لوکزامبورگ بازمیگردد. در این تاریخ، دو جستجوگر آماتور که با دستگاههای فلزیاب و تحت نظارت مستقیم «مؤسسه ملی پژوهشهای باستانشناسی لوکزامبورگ» (INRA) منطقه را بررسی میکردند، به ۳۸ سکه طلا دست یافتند.
گزارش بهموقع این کاشفان، جرقه یک برنامه کاوش سیستماتیک و گسترده میدانی را زد که از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ ادامه یافت. در نهایت، باستانشناسان موفق شدند مجموعاً ۱۴۱ سکه طلای سالیدوس (Solidus) را از دل خاک بیرون بکشند. علاوه بر سکهها، سازهای مستحکم متعلق به اواخر دوره روم باستان موسوم به «بورگوس» (Burgus) به همراه خندقهای دفاعی پیرامون آن از دل خاک نمایان شد.
این کشف تازه، تاییدی دوباره بر فرضیات باستانشناسان در سراسر قاره اروپاست که بر نقش حیاتی گردش پول در قرارگاههای نظامی روم تأکید دارند. بهتازگی نیز در کرواسی، بیش از ۳۰۰ سکه رومی در نزدیکی یک برج دیدهبانی باستانی کشف شد که پژوهشگران آنها را به دستمزد و جیره سربازان مستقر در امتداد مرز دانوب نسبت دادند.
خطرات نامتعارف کاوش؛ برخورد با بمبهای خنثینشده جنگ جهانی دوم
عملیات کاوش در محوطه هولتستوم لوکزامبورگ با خطرات غیرمعمول و حساسی همراه بود. در خاک این منطقه مقادیر زیادی مهمات عملنکرده و بمبهای منفجرنشده مربوط به جنگ جهانی دوم بر جای مانده بود. همین امر باستانشناسان را ناچار کرد تا دوشادوش یگان ویژه پاکسازی مهمات ارتش لوکزامبورگ (EOD) عملیات را پیش ببرند.
علاوه بر این، درگیریهای خونین «نبرد آردن» (Battle of the Ardennes) و فعالیتهای متوالی کشاورزی در دهههای پس از جنگ، لایههای خاکی و ساختار چیدمان باستانی منطقه را به شدت دگرگون و آشفته ساخته بود.
بازخوانی ردپای نظامیان روم از آناتولی تا مرزهای غربی
سکههای ضربشده در نیکومدیا شاهدی نیرومند بر جابهجاییهای بزرگ در ابعاد قارهای درون امپراتوری هستند. آناتولی پیوسته یکی از ستونهای استراتژیک جهان روم به شمار میرفت؛ سرزمینی که پژوهشها نشان دادهاند چگونه بر اثر سدهها ادغام سیاسی و دادوستد اقتصادی تحت حاکمیت روم به شکوفایی رسید.
نقطه عطف تاریخی این سکهها به سال ۳۶۴ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که والنتینیان یکم (Valentinian I) در شهر «آنسیرا» (Ancyra – آنکارای امروزی) به مقام آگوستوس و امپراتوری رسید. پژوهشگران احتمال میدهند که این طلای شرقی، همگام با جابهجایی ارتش و نیروهای والنتینیان به سوی ایتالیا و سپس منطقه گل (فرانسه امروزی)، به سمت غرب اروپا انتقال یافته باشد.
از قسطنطنیه تا سیرمیوم؛ روایت سکههای دوران پسین
بخش دیگری از سکههای این گنجینه، روایتی مشابه از این شریان پولی را بازگو میکنند. در میان این سکهها، نمونههایی به چشم میخورند که در قسطنطنیه (پایتخت جدیدی که توسط کنستانتین کبیر پایهگذاری شد) و در بازه زمانی سالهای ۳۸۳ تا ۳۸۸ میلادی ضرب شدهاند. همچنین دو قطعه سکه سالیدوس متعلق به هونوریوس (Honorius) وجود دارد که طی سالهای ۳۹۴ و ۳۹۵ میلادی در ضرابخانه شهر سیرمیوم (Sirmium) ضرب شدهاند.
به باور کارشناسان، بخشی از این سکهها ممکن است به همراه لشکریان امپراتور تئودوسیوس یکم و در پی سرکوب یوگنیوس (Eugenius) در سال ۳۹۴ میلادی به سمت غرب سرازیر شده باشند. البته محققان هیچ شواهد مشخصی نیافتهاند که نشان دهد مدفون شدن این گنجینه به دلیل یک جنگ خاص یا بحران سیاسی ناگهانی رخ داده باشد. باستانشناسان زمان پنهانسازی این گنجینه را حدود سال ۳۹۵ میلادی یا اندکی پس از آن ارزیابی میکنند.
پس از یک ارزیابی رسمی و مستقل، دولت لوکزامبورگ مبلغ ۳۰۸٬۶۰۰ یورو (معادل ۳۵۸٬۱۴۵ دلار) به عنوان پاداش قانونی به دارندگان حق تعلق این اثر پرداخت کرد. با این حال، ارزش حقیقی این کشف برای دنیای علم فراتر از ارقام مادی است: اثبات قاطع این حقیقت که طلای روم باستان همگام با لشکریان، کارگزاران و اقتدار امپراتوری، توانایی پیمودن فواصل جغرافیایی خیرهکننده را داشته است.
نتیجهگیری
گنجینه ۱۴۱ سکه طلای کشفشده در شمال لوکزامبورگ، سندی بینظیر از تحرک، لجستیک و شبکه مالی امپراتوری روم در اواخر سده چهارم میلادی به شمار میرود. یافت شدن سکههایی با اصالت آناتولی، نیکومدیا و قسطنطنیه در مرزهای دوردست شمال غرب اروپا، تصویر روشنی از پیوند ارگانیک میان پایگاههای مرزی و کانونهای اداری و نظامی شرق امپراتوری را پیش چشم ما میگذارد و نشان میدهد که جریان قدرت و ثروت در جهان باستان، مرزهای جغرافیایی بسیار گستردهتری از تصورات پیشین داشته است.
نظرات کاربران